In gedachten was ik terug bij één van de mooiste perioden uit mijn leven, in 1971, mijn stage bij Tel Aviv University in de laboratoria van de prominente wetenschappers Leon Goldstein en Ephraim Katchalski. In 1973 ging ik na mijn studie scheikundige technologie in Delft naar Purdue University en kwam daar in de Enzyme Egineering Group terecht. Immobilisatie van enzymen werd mijn onderwerp en ik las me in met behulp van toen al klassieke artikelen van Goldstein en Katchalski. In datzelfde jaar werd Katchalski tot president van de staat Israël gekozen en verhebreeuwsde zijn familienaam tot Katzir, hetgeen oogsten betekent. Zijn opmerkelijkste daad als president vind ik het feit dat hij president Anwar Sadat van Egypte overhaalde naar Israël te komen in 1977, het eerste officiële bezoek van een Arabisch staatshoofd aan de staat Israël. In 1978 zag hij af van een tweede termijn, omdat zijn vrouw ziek was. Als Katchalski-Katzir keerde hij terug naar de wetenschap. Terug in Nederland kon ik in 1975 mijn onderzoek aan immobilisatie van enzymen in Wageningen voortzetten. In mijn proefschrift (1979) staan veel verwijzingen naar Goldstein en Katchalski, ondermeer naar een uitgebreid overzichtartikel (1). In het begin van de jaren 80 kwam ik Goldstein herhaaldelijk op congressen tegen, maar het duurde tot 1987 voordat ik voor het eerst met Katchalski-Katzir persoonlijk kennismaakte. Dat was tijdens de Enzyme Engineering Conference in het Californische Santa Barbara, waar hij op 71-jarige leeftijd de prestigieuze Enzyme Engineering Award kreeg, één van de vele onderscheidingen die hij heeft ontvangen. De lezing die hij daar gaf maakte diepe indruk op mij en ik nam me voor om hem als hoofdspreker uit te nodigen als ik weer een symposium zou organiseren. Dat deed ik vijf jaar later en hij accepteerde mijn uitnodiging voor de openingslezing. Op zondagmiddag 26 april 1992 kwam hij ‘s middags aan in Noordwijkerhout waar we het internationale symposium Biocatalysis in Non-Conventional Media organiseerden. Toen ik hem begroette, realiseerde ik me opeens dat hij 76 jaar was, een vriendelijke, beminnelijke, maar op dat moment ook vermoeide oude man. Om 8 uur ’s avonds sloeg de schrik me echt om het hart. Nadat ik hem had ingeleid, rommelde hij half onder de katheder eerst wat met zijn papieren en begon daarna met vermoeide, zachte stem zijn verhaal. Ik voelde de onrust in de zaal en dacht: ik heb een vergissing begaan. Dat duurde gelukkig maar kort, want het bleek gespeeld. Na 10 minuten had hij de zaal gepakt en hield die tot het eind in zijn greep: een charismatische, vitale wetenschapper, leider en docent, die veel te zeggen had. Vanaf dat moment was ik een groot bewonderaar van hem.

Thuisgekomen van mijn wandeling kon ik niet nalaten toch even zijn naam te googlen. Helaas bleek mijn gevoel te kloppen: op 30 mei 2009 is deze prominente wetenschapper en staatsman overleden, tot de laatste dag actief, helder en scherp. Een man die meer verdient dan alleen mijn persoonlijk gedachten en gevoelens. Michael Eisenbach heeft een heel mooie samenvatting van zijn vele grote verdiensten gemaakt (2).

1. Goldstein, L., and Katchalski-Katzir, E. (1976) Immobilized enzymes—a survey. In: Immobilized Enzyme Principles. Series Applied Biochemistry and Bioengineering (Wingard, L. B., Jr., Katchalski-Katzir, E., and Goldstein, L., eds) Vol. 1, pp. 1–22, Academic Press, New York.

2. Eisenbach, M. (2009) Obituary: Ephraim Katchalski-Katzir (1916-2009) Trends in Biochemical Sciences Vol. 34 No 9, pp. 427-428.

Hans Tramper

Hoogleraar Bioprocestechnologie

Wageningen Universiteit